ABD Ulusal Havacılık ve Uzay Dairesi (NASA) araştırmacılarının da yer aldığı bilim insanları, Dünya’ya ne zaman düştüğü bilinmeyen Teghaza 001 adı verilen göktaşının yaşını ve yapısını inceledi. Araştırmaya göre, Mars’tan geldiği bilinen 435 göktaşı arasında en eskilerden biri olan kaya, gezegenin ilk dönemlerindeki çevresel koşullara ilişkin önemli bilgiler içeriyor.
Araştırmacılar, iri kristalli bir kaya türü olan gabro yapısındaki göktaşının, Mars’ın yüzeyinin altındaki bölgelerde yavaşça soğuyup kristalleşirken suyla etkileşime girdiğini belirledi. Kaya, gezegenin en dış katmanı olan kabuğun bir parçası olmakla birlikte, Mars’ın mantosunun daha derin bölgelerinden gelen magmadan oluştu.
NASA’nın Kaliforniya’daki Jet İtki Laboratuvarı’nda görev yapan gezegen bilimci Yang Liu, göktaşını Mars’ın tarihinin büyük bölümüne kıyasla daha sıcak ve nemli olduğu düşünülen bir döneme tanıklık eden örnek olarak nitelendirdi.
Mars’ta 4.1 milyar yıl önce su bulunuyordu
Göktaşında tespit edilen hidrojen ve oksijen izotopları, suyun Mars’ın daha derin kabuk katmanlarına doğru ilerlediğini ve mantodan gelen erimiş kayaçlarla karıştığını gösterdi. Araştırmacılara göre bu süreç, Dünya’da suyun yer altındaki kayaçlarla etkileşimine benzer şekilde gerçekleşti.
Liu, göktaşındaki fosfatlarda bulunan hidrojen izotopları ile minerallerde ve kaya örneklerinde tespit edilen oksijen izotoplarının, Mars yüzeyinde 4.1 milyar yıldan daha önce su bulunduğuna işaret ettiğini belirtti.
Günümüzde soğuk, kurak ve yaşama elverişsiz bir görünüme sahip olan Mars’ta, milyarlarca yıl önce nehirlerin, göllerin ve kuzey yarımkürede bir okyanusun bulunduğuna ilişkin çok sayıda bulgu mevcut.
Science dergisinde yayımlanan araştırmanın ortak yazarlarından NASA Ames Araştırma Merkezi ve BAER Enstitüsü’nden gezegen bilimci Lee Saper ise bulguların, erken dönem Mars’ın yaşamı barındırabilecek gerekli bileşenlere ve koşullara sahip olduğu fikrini desteklediğini ancak gezegende gerçekten yaşam bulunup bulunmadığı sorusuna doğrudan yanıt vermediğini vurguladı.
Saper, kayanın daha nemli ve kalın bir atmosfere sahip Mars’ın yaşama elverişli koşulları nasıl desteklemiş olabileceğine ilişkin bir zaman kesiti sunduğunu belirtti. Bu koşulların gezegenin varlığının ilk milyar yılı içinde hızla ortadan kalkarak bugünkü kurak ve elverişsiz ortama doğru evrildiğini ifade etti.
Göktaşı nerede bulundu?
Teghaza 001, 2022 yılında Mali’de, Bir Chali köyünün yaklaşık 34 kilometre uzağındaki çöl bölgesinde sekiz parça halinde bulundu. Göktaşının en büyük parçasının yaklaşık bir yumruk büyüklüğünde olduğu belirtildi. Bilim insanları, uranyumun zaman içinde kurşuna dönüşmesine dayanan bir yöntem kullanarak göktaşının yaşını hesapladı.
Araştırmaya göre Teghaza 001, Mars’ın erken dönemlerine tarihlenen bilinen yalnızca üç göktaşından biri. Antarktika’da 1984 yılında bulunan bir başka örneğin ilk incelemelerde yaklaşık 4,5 milyar yaşında olduğu değerlendirilmiş, ancak daha sonraki çalışmalarla yaşının Teghaza 001’e yakın olduğu belirlenmişti. Yeni araştırma, Sahra’da bulunan göktaşının bu iki örnek arasında daha yaşlı olabileceğine işaret ediyor.
Kimyasal yapısı bakımından bilinen diğer Mars göktaşlarından ayrılan Teghaza 001’in, gezegenin güneydeki yüksek rakımlı bölgelerinden, büyük çarpma kraterlerinden biri olan Hellas Havzası çevresinden gelmiş olabileceği değerlendiriliyor.